Zonder nou heel erg op te willen scheppen, kunnen we bij Gewoon aan de slag echt goed luisteren. Dit staat ook centraal in wat we met Belevingsonderzoek doen. Een dienst die al bijna net zo oud is als Gewoon aan de slag. In de afgelopen 20 jaar hebben we zo’n 27 belevingsonderzoeken gedaan, ontdekten we na wat diep graafwerk […]
Zonder nou heel erg op te willen scheppen, kunnen we bij Gewoon aan de slag echt goed luisteren. Dit staat ook centraal in wat we met Belevingsonderzoek doen. Een dienst die al bijna net zo oud is als Gewoon aan de slag.
In de afgelopen 20 jaar hebben we zo’n 27 belevingsonderzoeken gedaan, ontdekten we na wat diep graafwerk in geheugen en archief.
Telkens staat er een van de deze vragen centraal:
- Wat speelt er onder de oppervlakte in dit team/ deze organisatie?
- Wat zijn de onderliggende patronen waardoor het gaat zoals het gaat?
- Hoe kijken mensen naar een bepaalde ontwikkeling/ vraagstuk/ aankomende verandering?
En bij allemaal natuurlijk: en als we dat weten, wat is dan de Gewenste Uitkomst?
Maar laten we eerste even teruggaan in de tijd. Er was eens…
Hoe belevingsonderzoeken op ons pad kwamen
We schrijven 2007. Het jaar waarin de eerste iPhone op de markt kwam en J.K. Rowling haar laatste Harry Potter boek schreef.
En voor ons nog redelijk de begindagen van Clean Language. Niet alleen waren we bezig met het opzetten van de trainingen in Nederland, we waren ook vorm aan het geven hoe we deze manier van kijken en werken konden vertalen naar ons werk als veranderkundigen.
Naast ons was er nog een handjevol anderen mensen hiermee bezig in Nederland. Waaronder Stefan Ouboter. Een zeer bevlogen en slimme man die zich bezighield met de kwaliteit van de fysieke omgeving, zowel water als bodem.
Hij zag een kans om bij gebiedsontwikkelingen op een andere, meer ‘cleane’ manier in gesprek te gaan met betrokkenen en belanghebbenden. De clean questions* vormden daarbij de kern van de gesprekken, in een wereld waar een strakke vragenlijst (voor iedereen gelijk) de norm was.
Omdat het zo anders was, ontwikkelde hij een methodiek om met zowel een set vergelijkbare thema’s of onderwerpen (‘criteria’), toch een open gesprek te voeren waarbij wordt doorgevraagd op wat mensen letterlijk zeggen. Waarmee je als het ware een deurtje opent naar de onderliggende beleving.
Om vervolgens vanuit al die unieke belevingen te komen tot een serie Rode Draden (bewust ook geen ‘conclusies’ genoemd). Rode draden die een antwoord geven op de vraag: wat moet waar (als in waarheid) zijn om al deze verhalen tegelijkertijd logisch te maken?
De wetenschapper in hem dwong hem om deze uitspraken goed te onderbouwen vanuit datgene wat mensen letterlijk habben gezegd, in een gesprek waarin zij zelf de lead habben in wat ze al dan niet ter sprake brachten en op welk moment.
Omdat deze gesprekken ook nog eens gericht waren op wat mensen wel willen, verlangen, belangrijk vinden en niet zozeer op problemen of obstakels, merkte hij dat de gesprekken zelf al het begin waren van de gewenste beweging.
En waar de rode draden werden besproken met betrokkenen – die allemaal verschillende geluiden hebben laten horen in de gesprekken – merkte hij hoe door het onderling uitwisselen van die verschillende perspectieven er meer onderling begrip – en daarmee ruimte voor ontwikkeling- ontstond.
Helaas werd Stefan zo ernstig ziek, dat hij het niet alleen verder kon brengen. Als een van de weinigen die in Nederland met Clean Language in de weer waren, kwam hij zo bij ons terecht. Annemiek trok in die periode met hem op en nam het -noodgedwongen- gaandeweg van hem over.
Na zijn overlijden in 2008 zetten we zijn werk op dit gebied voort. Een legacy waar we hem nog steeds enorm dankbaar voor zijn.
Door de jaren heen deden we er gemiddeld iets meer dan één per jaar. We ontwikkelden het verder, experimenteerden met varianten, gaven het door aan anderen of maakten er light versie van wanneer dat passender was.
En zonder uitzondering bracht het ruimte in wat vastzat, was er een beweging naar wat-wél?
Zoals bij de afdeling van Marcella van der Welle (Rochdale), waar behoorlijk wat oud zeer zat die een gezonde – en hoognodige- ontwikkeling in de weg zat. Het is een van de onderdelen die Marcella nog het meest bijstaat:
‘Dat begin was best pittig en emotioneel. Maar het opruimen van oud zeer, erkennen wat er was – dat voelde als een bevrijding. Eindelijk werd het bespreekbaar. Dat zorgde echt voor een doorbraak in de sfeer en daarmee in de samenwerking. Nu konden we doorpakken.’
Veel minder beladen was een ander voorbeeld, het belevingsonderzoek dat we deden aan het begin van het verandertraject bij de UvA-HvA. We spraken een beperkt aantal zogenaamde knooppuntmedewerkers over hoe zij de samenvoeging van de IT-afdelingen voor zich zagen. Ook Mariska heeft dit onderzoek hoog in haar lijstje staan van wat is bijgebleven:
‘Met z’n grote club heb je het risico dat je op voorhand cruciale informatie van de werkvloer mist. Dit onderzoek bracht die informatie toch aan tafel zonder iedereen te hoeven betrekken. Het zorgde voor vertrouwen in het traject, omdat het aantoonde dat jullie er alles aan deden om alle geluiden écht te horen.’
En ook nu zitten we weer midden in een belevingsonderzoek. Hebben we weer de eer om de persoonlijke ervaringen van mensen te mogen horen, te verdiepen en de rode draden op te tekenen en hier gezamenlijk betekenis en vervolg aan te geven.
Dus ja, we hebben wel wat te vieren!
Want na twintig jaar staat deze methodiek als een huis. Elk Belevingsonderzoek heeft veel verschil gemaakt, zonder dollen en zonder uitzondering.
En dat is best bizar als je weet hoe weinig maakbaar verandering is.
Het is voor ons altijd een hele bijzondere uitdaging om in zo’n onderzoek te duiken. De mix van het ontdekken via de verhalen die we horen, het haast intieme van de interviews waarin mensen echt open zijn over wat hun beleving is. Om daarna van al die belevingen chocola te maken en tot Rode Draden te komen. Die we dan ook nog zeer precies onderbouwen met wat we letterlijk hebben gehoord in de interviews. Een monnikenwerk. En uiteraard ook de vraag hoe we dit congruent met de Rode Draden gaan teruggeven in de workshop met alle betrokkenen.
Alle zeven principes passeren meerdere malen en in verschillende vormen de revue tijdens deze manier van onderzoek doen. Het is niet voor niets een favoriete methode van ons voor Veranderen 3.0.
Dus: drie hoeraatjes voor Belevingsonderzoek!
Hoera! 🍒
Hoera! 🍒
Hoera! 🍒
Meer lezen over belevingsonderzoek?
Helemaal in het begin schreef Annemiek er samen met onze toenmalige opdrachtgever Corné Nijburg een artikel over: https://www.gewoonaandeslag.nl/zuiver-communiceren-in-de-waterwereld/
En een paar jaar geleden schreven Maaike en Wendy het hoofdstuk over Belevingsonderzoeken (‘Modelling Shared Reality’) in de eerste wetenschappelijke publicatie over Clean Language: Clean Lanugage Interviewing (plaatje en link: https://www.gewoonaandeslag.nl/clean-language-interviewing-principles-and-applications-for-researchers-and-practitioners/
