“Voor ons geen metaforen.” Of: Waarom jij in je organisatie metaforen moet gaan gebruiken.

Dat dit blog er bij jou ingaat als koek. Dat zou ik graag willen.3009377-cookie-koek-koekje-koekjes-326x240

Ik val met de deur in huis dus: dit blog gaat over metaforen. Daar werken wij mee. Vaak. Want metaforen werken enorm goed in veranderprocessen. En ik denk dat jij er in jouw organisatie ook expliciet mee zou moeten werken. Waarom dat zo is, daar kom ik zo op terug. En: som ik aan het einde kort de 5 redenen van op.

Is jouw eerste reactie: “dat is niets voor mij, metaforen, daar kan ik helemaal niks mee”?

Lees dan even verder. Want dat dacht Matthijs ook, manager van een miljoenenproject. In een technische organisatie. Met technische mannen. Harde werkers. Echte mannen.

We spraken Matthijs in een voorbespreking:

“Nee, dat met metaforen gaat voor ons niet werken, dat vinden die techneuten bij ons veel te soft”, vertelt hij.

Okee, prima. Hoe goed metaforen ook werken, het is een middel, geen doel. En ja, ook wij werken nog vaak genoeg zónder metaforen.

Matthijs gaat verder: over de complexe impasse waarin ze zitten, met een business-partner. Na een paar vragen vertelt hij:

“het is alsof ik een aannemer heb gevraagd om een huis te bouwen; en hij vindt dat ik ook een zwembad moet bouwen, ook al kan ik geen zwembad betalen…”.

Grinnik.

Met deze metafoor maakt Matthijs in een klap duidelijk waar zijn pijnpunt zit. 
Metaforen zijn namelijk ontzettend krachtig. Ze maken veel duidelijk in weinig woorden. 

Wanneer je iets in je team of organisatie wilt veranderen, cultuur, houding of gedrag, dan is een metafoor een uitstekend middel om te de situatie te verhelderen en verbeelden. Om begrip en grip te krijgen.

Maar: we zeggen niks. We registreren deze metafoor, van de manager. En daar gaan we, met een programma zonder metaforen, naar zijn technische project. Wel met onze antennes aan natuurlijk.

We inventariseren wat de aanwezige technici als de kern van het probleem zien (op zichzelf ook al een metafoor…). Dat is nog best lastig te omschrijven.

Tot iemand zegt: “Zoals ik het zie, vragen jullie om een Ferrari, en willen jullie maar een Fiat betalen”. Waarop iedereen instemmend knikt: Ja, zo zien zij het ook.

Grinnik. 1959_Ferrari_246SDino1

Je kunt eindeloos debatteren in abstracte termen als: ondergewaardeerd, innovatie, probleem, miscommunicatie, vertrouwen, ……

Maar wanneer deze technici een beeld hebben van de situatie, gebeurt er iets anders: Ze kunnen zich eraan verbinden, met elkaar. Er komt begrip. Ze kunnen zich er bij aansluiten. Of juist aangeven hoe zij dit anders zien. Meedenken. Er komt met dit beeld een structuur en verhouding bloot te liggen. En: ze onthouden het. Tot op de dag van vandaag.

 

De situatie zoals iedereen die ervaart is helder. Nu kunnen ze door met kijken naar wat ze zouden willen dat er gaat gebeuren. Want daar gaat verandering over: je wilt ergens naartoe. Je wilt iets anders dan nu. Ook als de verandering noodgedwongen is.

Die verandering heeft nog geen vorm. Die is nog onzichtbaar, moet nog ingevuld worden.
En daar is de metafoor een uiterst krachtig middel voor: Om gezamenlijk een beeld te creëren van hoe de nieuwe situatie eruit ziet.

Bij innovatie zijn metaforen zelfs onontkoombaar: we kunnen iets nieuws nog niet begrijpen zonder het in termen van iets anders uit te leggen.

Laat ik een voorbeeld geven: ‘het internet.’ En dan wel voor het er was. Maar weinig mensen konden zich daar iets bij voorstellen. Het was niet alleen complex, maar ook nog eens onzichtbaar.

Bij de lancering van het internet is de term ‘internet’ bewust ingezet als metafoor, om de nieuwe, nog onzichtbare structuur duidelijk te maken.

 

Want hoe moesten we iets onzichtbaars gaan begrijpen? Door het ‘net’ zagen we de onderliggende structuur: allemaal lijntjes die met elkaar in verbinding staan, als een ‘net’ of een ‘web’. En dat dan ook nog zo, dat er ook verbindingen kwamen ‘tussen’ (intern) netwerken die voorheen los van elkaar stonden. En op dat net, dat web, gingen we surfen…

Nu is het doodgewoon. We horen de metaforen niet eens meer. We snappen de structuur.

Terug naar de techneuten. Wat als Mattijs zegt tegen zijn techneuten, als oplossing voor het Fiat/Ferrari probleem:

‘We moeten vanaf nu meer klantgericht gaan denken.’

Wat betekent dat eigenlijk? Voor de managers, voor de techneuten? Hoe werkt dat, richten op je klant, met 50 verschillende techneuten?

  • Ben je klantgericht: Zoals een bij, die altijd gehoorzaam zijn koningin bedient?

  • Ben je klantgericht: Zoals een vogelt die op de rug van een buffel meerijdt, zijn eten daar vindt en meteen de buffel schoonhoudt?

Je voelt meteen welk beeld meer klopt, omdat het zoveel dieper gaat dan alleen de abstractie ‘klantgericht’. De metafoor legt een beweging, en een onderliggende structuur bloot, die je kunt ervaren: sensorisch en gevoelsmatig.

Met onze techneuten pikten we de metafoor van de auto’s op, alsof het de normaalste zaak van de wereld was.

Wat wilden ze dat er ging gebeuren met de auto’s?

“Vertel ons wat voor auto we volgens jullie wel voor dit geld kunnen kopen”,

“hiervoor heb je een Fiat die niet eens de snelweg op kan”,

“we moeten wel zorgen dat we aan het eind ook nog de wielen kunnen kopen”, etcetera.

We schetsten het beeld ook nog met een paar tekeningen, en konden vervolgens heel gericht door praten over wat er nodig was. De angel van het verhaal is gevonden, we weten waar aan te werken valt.

En dat met deze club, die ‘niets hebben met metaforen’!

Het beloofde toetje:
5 redenen om ook aan de slag te gaan met metaforen voor jouw verander-uitdagingen.

1. Je krijgt glashelder hoe de situatie is of waar je naartoe werkt, met je hele team of organisatie

Zodat je daarmee aan de slag kunt. Het vinden van een goede metafoor is soms even ploeteren, maar als je er eenmaal een hebt werkt het als een enorme katalysator voor je verandering.

2. Metaforen brengen beelden en structuren die je gedrag bepalen boven water. 

Jouw gedrag, en dus ook dat van je medewerkers, wordt gestuurd door je onderliggende beelden en structuren: hoe zie jij de werkelijkheid (nu of straks). Wat jouw wens of ideaal is. Wat voor jou logisch is. Metaforen maken juist deze onderliggende beelden en structuren inzichtelijk. Zodat je ermee kunt werken.

Metaforen maken inzichtelijk wat de verschillen en overeenkomsten zijn in hoe je naar de werkelijkheid kijkt. Ook als je in meer alledaagse termen hetzelfde woord gebruikt.

Een woord als ‘samenwerken’ bijvoorbeeld: Voor de één is dit als het bereiden van een gezellig maal, waarbij het uiteindelijke gerecht er eigenlijk niet eens zo toe doet. Terwijl dit voor een ander is als de Pit stop bij de Formule1, waarbij iedereen exact weet wat ‘ie moet doen, zo efficiënt mogelijk zodat de wagen zo snel mogelijk door kan. Handig om te weten…!
Als deze twee mensen met elkaar moeten samenwerken, zullen ze een gezamenlijk beeld moeten zien te vinden die voor hen beiden werkt. Dat kunnen ze dus ook alleen zelf. Alleen zij zullen weten of het voor hen voldoende ‘klopt’.

3. Je bereikt een verandering die uiteindelijk vanzelf doorloopt. Alle radartjes vallen in elkaar. 

Omdat je met onderliggende structuren bezig bent, ontwikkel je met elkaar de logica van de nieuwe situatie: hoe hangt alles met elkaar samen? Daarmee ga je verder en dieper dan wanneer je werkt met gedragsbeschrijvingen bijvoorbeeld. Die logica vind je terug in de metafoor: die biedt als het ware een kapstop. Keuzes of dilemma’s bekijk je vanuit die logica, die metafoor, die onderliggende structuur. Als je een Fiat wilt, kies je waarschijnlijk niet voor spoilers waardoor ‘ie net even harder kan. Bij een Ferrari zal die keuze anders uitvallen.

4. De verandering is verankerd. Duurzaam geborgd. Beelden blijven plakken.

In plaats vage abstracte termen die nooit blijven hangen, krijgen ze beelden die mensen kunnen onthouden, waar ze zich mee kunnen verbinden. Medewerkers verbinden zich aan elkaar, aan de organisatie en vooral ook aan de doelen die je stelt. Omdat ze tot leven komen met de beelden, de metaforen.

5. Omdat je ze al aan de lopende band gebruikt!

Net als iedereen in je organisatie. En iedereen ze dus begrijpt en kent. ‘ Ik stond voor een muur/dichte deur/in warm nest.’ ‘Wij kunnen elkaar de hand schudden, want we staan met onze neuzen dezelfde kant op.’ ‘ Ik voel me in mijn team een Calimero.’ Of denk maar eens aan een management klassieker als  Images of Organization van Gareth Morgan.( Hier vind je dit boek op Bol.com.)

Je gebruikt ze waarschijnlijk al aan de lopende band. En anderen met jou. De stap naar ze bewust en expliciet gebruiken is niet eens zo groot als je misschien wel denkt.

 

Ik hoop dat deze blog je weer heeft gesmaakt. Voor vragen over recepten, weet je ons te vinden.

 

Vind je dit artikel interessant? Laat het weten reageer of abonneer je op de RSS feed.
Over Wendy Nieuwland

Wendy Nieuwland is een van de partners van Gewoon aan de slag. Ze begeleidt veranderingen in organisaties vanuit een systemische aanpak.

Wendy schreef samen met Maaike Nooitgedagt het boek ‘Veranderen 3.0. Zeven essentiële principes voor organisatieverandering van binnenuit’. Te bestellen via de website of direct op managementboek.nl.

Reacties

  1. Misschien helpt het als je metaforen voortaan beeldspraak noemt 😉
    Minder intimiderend.

  2. “Dat dit blog er bij jou ingaat als koek. Dat zou ik graag willen.” http://t.co/O2YA2rQ6EW @gewoonaandeslag

  3. “Voor ons geen metaforen.” Of: Waarom jouw organisatie metaforen moet gaan gebruiken. http://t.co/QYej80yZ2S via @socializeWP

  4. Zondagmiddag #leestip http://t.co/ZZKmrZvqcf Over een ander taalgebruik binnen #organisaties. door @wendynieuw

  5. Mooi blog Wendy!
    In de meer technische branches (IT) praat ik ook vaak over beelden. ‘En welk beeld hebben jullie daarbij’. Of ‘Vandaag gaan we kijken welk beeld jullie hebben van …’.

    Ook werkt het woord symbool goed. ‘Neem een symbool mee wat staat voor …’.
    Er ontstaan de meest prachtige ‘beelden’ die ook gemakkelijk zijn te onthouden, zowel voor mij als facilitator als voor de deelnemers. En ik kan er snel op terugpakken in een volgend gesprek.

    • Wendy Nieuwland zegt:

      Dank je, Femke. Spreken over beelden, of zelfs ‘verbeelden’ werkt vaak inderdaad beter. Zeker als opstapje. Gisteren had ik nog weer een vervolgsessie met een groep. Met ongeveer de helft van die groep had ik een half jaar geleden gewerkt met metaforen, ook beelden genoemd, van hoe zij allen werken op hun best. Het grappige is dat niet alleen ik, maar ook iedereen in de groep, nog exact wist wie welk beeld had gevonden daar. Daar konden we zelfs nu nog aan terug refereren.

  6. Afgelopen maart verzorgde Wendy op onze AIM netwerkmiddag ‘De kracht van beelden’ een workshop over ‘metaforen’. Bedrijfsantropologen bij uitstek zijn thuis in de metafoor ‘organisatiecultuur’ maar hebben weleens moeite om duidelijk te maken aan anderen wat dit begrip eigenlijk behelst. Dat het niet zo’n vaag begrip is waar je niets mee kan. Dat er een hele wereld achter deze metafoor verscholen ligt. Dat het ook iets zegt over houdig en gedrag en dat het knelpunten in de organisatie kan verklaren. Hoe kan je dit nu het beste uitleggen? Wendy heeft ons daarmee erg goed geholpen en handvaten aangereikt door het principe van metaforen uit te leggen met concrete voorbeelden en oefeningen. Dank je wel Wendy! Gebleken is dat jullie benadering goed aansluit bij een antropologische werkwijze. Top!

Laat wat van je horen

*